کد خبر : 6954 پنج شنبه 17 اردیبهشت 1394 - 10:12:55
-آغاز-‌فصل-‌جدیدی-از-همکاری‌های‌-ایران-با-«سِرن»

آغاز ‌فصل ‌جدیدی از همکاری‌های‌ ایران با «سِرن»

سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای (سرن) بزرگ‌ترین آزمایشگاه فیزیک ذرات در جهان است که باید بستر مناسبی را برای همکاری در زمینه علوم هسته‌ای و ذرات بنیادی بین کشورهای عضو ایجاد کند و نتایج تحقیقات و آزمایشات انجام شده را در اختیار عموم قرار دهد.

مجموعه عظیم سرن در حاشیه شهر ژنو سوئیس در مرز مشترک فرانسه و سوئیس قرار دارد. این مرکز سال 1954 توسط سازمان اروپایی تحقیقات هسته ای شکل گرفته است و در این سال ها نقش موثری در رشد و توسعه علم فیزیک در دنیا داشته است.

تحقیقات و پژوهش های مختلفی که در این مرکز آزمایشگاهی انجام می شود و همچنین جوایز متعددی که به دانشمندان و پژوهشگران این مرکز تعلق می گیرد همه نشان دهنده اهمیت سرن در عرصه های علمی در سطح دنیاست؛ این مرکز در نتیجه همکاری سوئیس و 11 کشور اروپایی دیگر تاسیس شده است و پس از آن دیگر کشورهای اروپایی نیز به عضویت سرن در آمدند که این کشورها از اعضای اصلی اداره کننده سرن و تامین کننده عمده هزینه های مالی این مرکز هستند. کشورهای آمریکا، روسیه، ژاپن، ترکیه و هند به عنوان ناظر در سازمان تحقیقات هسته ای سرن همکاری دارند.

این کشورها علاوه بر مشارکت فعال در انجام پروژه های تحقیقاتی در تامین هزینه های مالی و تجهیزات با این مرکز همکاری دارند؛ البته بسیاری از دیگر کشورها از کشورهای غیر عضو سازمان تحقیقات هسته ای هستند که در برنامه های مختلف تحقیقاتی این مرکز به عنوان مشارکت کننده، همکاری دارند. بزرگ ترین برنامه کنونی سرن در کنار تحقیقات گوناگون در حوزه فیزیک هسته ای و ذرات بنیادی، پروژه بزرگ LHC یا برخورد دهنده بزرگ هادرونی است که از آن به عنوان بزرگ ترین پروژه تحقیقاتی در سطح دنیا نام برده می شود. در حقیقت این پروژه یک شتاب دهنده ذرات با انرژی و پیچیدگی های شگفت انگیز است.

شبکه شتابگر اتمی در ایران ایجاد می شود

از سال 2001 ایران به عضویت رسمی سرن پذیرفته شد و از آن زمان پژوهشگران ایرانی همکاری با این مرکز را در زمینه فیزیک ذرات بنیادی آغاز کرده اند که در سال های اخیر با توجه به مشکلات و محدودیت هایی که برای کشور ایجاد شده بود همکاری محققان ایرانی با سرن در هاله ای از ابهام قرار داشت. اخیرا اقداماتی با هدف افزایش تعامل و همکاری محققان ایرانی با این مرکز انجام شده است که به نظر می رسد، می تواند نقش مهمی در بهبود ارتباط محققان ایرانی با این مرکز داشته باشد.

دکتر وحید احمدی، معاون پژوهشی و فناوری وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در گفت وگو با جام جم درباره سفر اخیر خود به بزرگ ترین مجموعه آزمایشگاهی دنیا در زمینه فیزیک ذرات بنیادی و فیزیک هسته ای می گوید: سفر به این مرکز تحقیقاتی موجب تحکیم توافقات انجام شده در این زمینه می شود و به این ترتیب می توانیم حوزه های تحقیقاتی در این زمینه را افزایش دهیم.

دکتر احمدی با اشاره به این مرکز به عنوان یک مرکز شتاب دهنده بزرگ بین المللی یادآور می شود: محققان ایرانی با این مرکز تحقیقاتی همکاری دارند و بر اساس گزارش های اعلام شده از سوی سرن تاکنون محققان کشور ما نقش فعال و پررنگی در این مجموعه ایفا کرده اند که با ابراز رضایت از سوی مدیران این مرکز همراه بوده است.

همکاری های محققان ایرانی با مرکز سرن ـ بخصوص پروژه شتاب دهنده خطی این مرکز ـ بیشتر مقطعی و دوره ای بوده است که از این پس با توجه به توافقات انجام شده این همکاری ها افزایش خواهد یافت. به این ترتیب این امکان وجود دارد که دانشجویان دوره دکتری و پسا دکتری برای انجام تحقیقات از امکانات و تجهیزات این مرکز بهره گیرند و حتی در انجام پروژه های مرکز شتاب دهنده بین المللی بزرگ سرن نیز همکاری داشته باشند. این مرکز تحقیقاتی آمادگی خود را برای بهره گیری از مشارکت ایرانی ها در توسعه تجهیزات و بهره برداری از آنها در انجام طرح های تحقیقاتی اعلام کرده است.

دکتر احمدی در ادامه به توافق انجام شده برای ایجاد شبکه تحقیقاتی شتابگر در ایران اشاره کرده و می افزاید: این شبکه با هدف امکان افزایش تعاملات هر چه بیشتر ایرانی ها با بزرگ ترین مجموعه آزمایشگاهی دنیا در زمینه فیزیک ذرات بنیادی و فیزیک هسته ای ایجاد خواهد شد که می تواند فضای مناسبی برای نقش آفرینی فعال تر دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و مراکز تحقیقاتی ایجاد کند؛ البته اکنون محققان ایرانی در مرکز پژوهش های بنیادی فیزیک نظری در حوزه شتاب دهنده های خطی با سرن همکاری دارند.

با راه اندازی شبکه شتابگر خطی در ایران می توان بخش هایی از این طرح عظیم را در داخل کشور انجام و در نهایت نتیجه نهایی را به سرن تحویل داد. چنین امکانی می تواند نقش بسیار مهمی در توسعه دانش فنی شتابگر ها در ایران داشته باشد.

وی با اشاره به نقش مهم مذاکرات و توافقات انجام شده در حوزه هسته ای می افزاید: از میان برداشتن موانع می تواند در بهره گیری از ظرفیت های علمی کشور در این حوزه نقش مهمی داشته باشد و مسیر فعالیت های تحقیقاتی محققان ایرانی در آزمایشگاه های کشورهای اروپایی را تسهیل کند. در مرکز تحقیقات هسته ای سرن مجموعه ای از کشور ها عضو اصلی هستند و برخی کشورها نیز عضو ناظر یا وابسته هستند. کشورهای اروپایی که موسس سرن هستند کشورهای اصلی محسوب می شوند. کشورهایی از جمله ترکیه، آمریکا و ژاپن از اعضای ناظر سرن هستند که با این مرکز تحقیقاتی، مذاکراتی داشته ایم.

خوشبختانه مدیریت این مرکز با توجه به عملکرد خوب کشور ما در سطح علمی، توانمندی محققان ایرانی و روابط و همکاری هایی که تیم محققان ایرانی با سرن داشته، برای پذیرش درخواست همکاری ایران برای فعالیت های تحقیقاتی در بخشی از پروژه تحقیقاتی آشکارساز هسته ای آمادگی خود را اعلام کرده است. بر این اساس آنها اعلام کرده اند حاضرند در خواست همکاری از سوی ایران را بررسی کنند.

به گفته معاون پژوهشی و فناوری وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در گذشته همکاری محققان ایرانی به صورت مقطعی در طرح های تحقیقاتی مختلف بوده است یا این که پژوهشگران می توانستند از این مرکز به عنوان فرصت مطالعاتی بازدید کنند و به عبارت دیگر این همکاری ها بیشتر پراکنده بوده است. در سال های گذشته این همکاری ها با توجه به شرایط و مشکلات کشور تا حدی کاهش پیدا کرده بود که خوشبختانه اخیرا با از میان برداشتن این موانع شرایط برای افزایش همکاری ها با سرن مهیا شده است. اکنون حدود سی محقق ایرانی فعال به طور پاره وقت یا تمام وقت با این مرکز همکاری دارند.

تخصیص اعتبار 15 درصدی به پژوهش

با توجه به سیاست های ابلاغی از سوی رهبر معظم انقلاب، امسال موضوع پژوهش و فناوری بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است و به نظر می رسد ضرورت دارد امور پژوهشی در ابعاد مختلف علمی و فرهنگی به منظور توسعه فرهنگ سازی مورد توجه قرار گیرد تا مسیر رسیدن به این هدف هموار شود. یکی از این راهکارها اختصاص 15 درصد از اعتبارات دانشگاه ها برای اجرای طرح های پژوهشی است.

دکتر احمدی درباره تصمیم جدید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مبنی بر اختصاص اعتبار 15 درصدی بودجه دانشگاه به امر پژوهش این طور توضیح می دهد: متاسفانه اعتبارات دانشگاه ها طوری تنظیم شده که همه نیازهای دانشگاه ها را تامین نمی کند و بیشتر این اعتبارات صرف هزینه خوابگاه های دانشجویی، تغذیه دانشجویان، دستمزد و حقوق اعضای هیات علمی و به طور کلی هزینه های جاری دانشگاه ها می شود. به طور میانگین سال های گذشته فقط 5 درصد اعتبارات دانشگاه ها صرف کارهای تحقیقاتی شده است. سال گذشته وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از طریق هیات های امنا به دانشگاه ها تکلیف کرد، موظف هستند اعتبار پژوهشی را به 15 درصد افزایش دهند. بر این اساس همه دانشگاه ها با وجود مشکلاتی که با آن مواجه هستند باید اولویت های پژوهشی را مبنا قرار دهند. باهمکاری هایی که با سازمان مدیریت و برنامه ریزی داشته ایم افزایش اعتبار پژوهشی در دانشگاه ها را در دستور کار قرار داده ایم که البته 15 درصد اعتبار پژوهشی در نظر گرفته شده مطلوب ما نیست. قرار است در سال های آینده اعتبار پژوهشی دانشگاه ها به بیش از 20 درصد افزایش پیدا کند.

وی درباره چگونگی الزام دانشگاه ها به رعایت این امر می گوید: هر دانشگاه ملزم است چگونگی اختصاص اعتبارات و شرح تفصیلی هزینه ها را در هیات امنا مطرح کند و بنابراین هیات امنای دانشگاه ها ملزم هستند این موضوع را رعایت کنند. در حقیقت اختصاص اعتبارات پژوهشی 15 درصدی در دانشگاه ها قابل کنترل است.

دکتر احمدی درباره برنامه های این وزارتخانه برای افزایش همکاری های صنعت و دانشگاه می گوید: خوشبختانه از سال گذشته با تعاملی که باوزارتخانه های بزرگی مانند وزارت نفت، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت دفاع داشته ایم تفاهم نامه ها و قراردادهایی به امضا رسیده است که قرار است امسال این برنامه ها تحقق یافته و در وزارتخانه های دیگری توسعه پیدا کند. با وزارتخانه های دیگر نیز در حال مذاکره هستیم تا منابع لازم برای تحقق همکاری ها تامین شود.

نظرات شما

[کد امنیتی جدید]