کد خبر : 62221 شنبه 18 خرداد 1398 - 19:10:42
بازگشت-نخبگان-به-کشور-شتاب-گرفت

با توجه به اعلام مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی معاونت علمی و فناوری:

بازگشت نخبگان به کشور شتاب گرفت

با توجه به اعلام مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، طی سال های اخیر بیش از ۱۲۰۰ نفر از محققان و متخصصان ایرانی دانشگاه‌ های برتر دنیا که از کشور مهاجرت نموده اند به کشور بازگشته اند.

نفت،سوخت و‌ سوزاند. گرچه این طلای سیاه برای کشور ثروت آفرید اما باعث به حاشیه رفتن بسیاری از داشته های ما گردید. تکیه به خام ‌فروشی جای خود را به ارزش نان بازو و توانمندی داد و ما را به غفلت و سرخوشی حاصل از خام ‌فروشی کشاند و باعث شد از بسیاری از سرمایه های پنهان کشور همچون منابع انسانی که می توانستیم از آن برای ایجاد ثروت و بهره برداری از منابع کشور استفاده نماییم بی توجه شویم.

سرمايه انساني که عامل موثري در رشد و توسعه اقتصادي، پرکردن شکاف عميق تکنولوژيکي، کاهش نقش مزيت نسبي طبيعي و افزايش نقش مزيت نسبي اکتسابي کشورهاي درحال توسعه، محسوب مي‌شود. نتیجه این بی توجهی ها خروج سالانه هزاران نفر از نخبگان و متخصصین علمی از کشور است که باعث شده ایران در بین 5 کشوری که بیشترین آمار «فرار نخبگان» را دارد قرار گیرد. خوشبختانه اما خبرهایی می رسد که آمار مهاجرت نخبگان از کشور در حال کاهش است و نخبگان علمی که از کشور خارج شده بودند در حال بازگشت به کشور هستند.

خروج سالیانه 180 هزار نخبه از کشور

تاکنون آمارهای دقیقی از تعداد ایرانیان مقیم خارج از کشور منتشر نشده است اما برخی اعداد و ارقام از حضور  5 ‌میلیون ایرانی در خارج خبر می‌دهد که بخش وسیعی از این تعداد را تحصیل کرده ‌ها و متخصصین تشکیل می دهند. طبق آمارهای داخلی سالانه حدود ٦٠‌هزار نفر، ایران را برای زندگی در کشورهای خارجی ترک می کنند، که آمار سازمان ملل و صندوق بین‌المللی پول آن را ١٥٠‌هزار تا ١٨٠‌هزار نفر اعلام نموده است که ٧٠ تا ٨٠ ‌درصد آن ها قشر تحصیلکرده و متخصص هستند. همچنین بنابر آمارهای وزارت آموزش ‌و پرورش و مجلس متأسفانه ٧٠ ‌درصد از رتبه ‌های برتر کنکور، المپیادی ‌ها و مدال‌آوران علمی نیز از کشور مهاجرت نموده اند.

دلایل مهاجرت نخبگان علمی از کشور چیست ؟

اگر در یک جامعه، میان جمعیت ، منابع و امکانات تعادل برقرارنشود و افراد جامعه درآمد و امکانات خود را شایسته و منطبق با تحصیلات ، موقعیت و تلاش خود نبینند، به فکر مهاجرت از آن کشور می افتند. به عبارت دیگر، عدم تعادل میان امکانات و منابع انسانی موجب می‌شود شاهد فرار نیروی متخصص انسانی به کشورهایی باشیم که حاضرند برای یک سرمایه انسانی حاضر و آماده امکانات خوبی فراهم کنند در واقع این نخبگان علمی ، همچون محصول کشاورزی آماده برداشتی هستند که به دلیل کم توجهی باغبان خود ، افراد دیگر از آن استفاده می کنند. در کشورمان نیز این مهاجرت به دلیل مشکلات مختلفی همچون عدم‌ حمایت مالی و معنوی از نیروهای متخصص ، نبود فرصت شغلی وبیکاری ، سطح پایین درآمد استادان، نخبگان و اعضای هیأت علمی،  نظام کهنه و ایستای آموزشی ، تبعیض اجتماعی و شکاف دستمزدها ، نارسایی ‌های مالی و اداری، عدم شایسته ‌سالاری ،  عدم تناسب تخصص و درآمد، محدودیت فضای فرهنگی به ‌ویژه در حوزه هنری و عدم امنیت و رضایت شغلی به ‌ویژه برای زنان صورت می ‌گیرد.

تلاش دولت برای بازگشت نخبگان علمی به کشور

امروزه خروج نخبگان از یک کشور برای بدست آوردن دانش و تجربه جوامع پیشرفته  به عنوان یک مشکل محسوب نمی شود چرا که بسیاری از کشورهای در حال توسعه هر سال اقدام به اعزام متخصصین علمی خود به سایر کشورهای می کنند اما این مسافرت زمانی می تواند مسأله ساز باشد که خروج نیروهای متخصص «بی‌بازگشت» باشد. «فرار مغزها» نیز حكایت مهاجرت این افراد آموزش‌ دیده به خارج از كشور است كه اقتصاددانان از آن به عنوان «فرار سرمایه انسانی» یاد می كنند. که با مدیریت صحیح و برآورده کردن نیازهای این افراد می توان تا میزان قابل قبولی از مهاجرت آن ها جلوگیری نمود.

خوشبختانه طی سال های اخیر مسئولین کشور با ارائه راهکارهای مناسب تا حدی توانسته اند میزان خروج نخبگان از کشور را کاهش دهند و حتی نخبگان خارج کشور را نیز برای ورود به کشور تشویق نمایند. در این رابطه با توجه به اعلام مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری بیش از یک هزار و ۲۰۰ نفر از محققان و متخصصان ایرانی دانشگاه‌ های برتر دنیا که بیشتر از کشور‌های امریکا، کانادا و کشور‌های اروپایی هستند،

هم‌اکنون به کشور بازگشته ‌اند که ۱۶ درصد آن‌ها فارغ‌ التحصیلان ۲۰ دانشگاه برتر دنیا همچون استنفورد ، ام‌آی‌تی ، کمبریج ، برکلی ،  هاروارد ، ایلینوی ، پرینستون ، امپریال کالج ، میشیگان ، ملی سنگاپور و‌ای پی اف ال سوئیس هستند.

 

طبق بررسی های انجام شده حدود ۷۹ درصد این افراد تجربه زندگی بیش از ۵ سال را در خارج از ایران داشته ‌اند که نشان‌دهنده سطح بالای کیفی تحصیلی و تجربه آن ‌ها دارد. همچنین تاکنون ۸۳ شرکت استارتاپی در حوزه‌های مختلف تخصصی توسط این افراد ایجاد شده که زمینه اشتغال تخصصی مستقیم برای بیش از ۲ هزار و ۴۰۰ نفر از بهترین متخصصان و فارغ‌التحصیلان داخلی را فراهم کرده است. از بین 1200 نفر نخبه بازگشته به ایران حدود ۳۴۰ نفر در قالب برنامه مذکور جذب هیات علمی دانشگاه‌های تراز اول داخلی شده‌ اند که این موضوع در بالا رفتن سطح کیفی فعالیت‌ های پژوهشی، آموزشی و بین‌المللی دانشگاه‌ ها تاثیر داشته است.

همانگونه که در بالا اشاره شد «فرارمغزها» می تواند به دلایل مختلفی همچون دلایلی شخصی و گاه کم ‌لطفی و عدم ‌حمایت اجتماعی صورت پذیرد. نخبگانی که فرار را بر قرار ترجیح می ‌دهند، در اکثر اوقات با هدف ادامه تحصیل کشور را ترک می کنند و هنگامی که در مقام مقایسه امکانات کشور خود و کشور مقصد قرار می گیرند برخورداری از درآمد بالا، امکانات و رفاه بیشتر را به دوری از وطن و خانواده ترجیح می‌دهند و کشور را برای همیشه ترک می‌کنند. تحقیقات مرکز جهانی کار نشان می‌ دهد توسعه‌اقتصادی رابطه تنگاتنگی با خروج نخبگان علمی از یک کشور دارد. «توسعه اقتصادی» میزان فرار مغزها راکاهش می‌ دهد و افزایش امکانات و درآمدهای بالا برای نخبگان و صاحبان حرفه می‌تواند از مهاجرت آنها جلوگیری کند.

مطالعه و پژوهش روی کشورهایی که در زمینه کاهش فرار مغزها موفق بوده ‌اند، نشان می‌دهد اتکا به اقتصاد دانش‌بنیان، افزایش توسعه اقتصادی و درنهایت تأکید روی عوامل‌فرهنگی می ‌تواند از افزایش خروج متخصصین مهاجرت نخبگان علمی جلوگیری کند. به عنوان مثال، در کشور ژاپن که بر اساس آمار رسمی این کشور منابع طبیعی ‌اش ٢ درصد، منابع سخت افزاری‌اش ١٨‌ درصد و ٨٠‌ درصد نیرو و سرمایه انسانی دارد، از نیروی متخصص و نخبگان خود در راستای توسعه چرخه اقتصادی خود کمک می ‌گیرد، در نتیجه در این کشور میزان مهاجرت نخبگان بسیار کم است.

 

نظرات شما

[کد امنیتی جدید]