کد خبر : 61600 جمعه 17 فروردین 1397 - 14:45:21
پرسش-فلسفی-پیرامون-ذات-و-ماهیت-اشیاء-است

عضو هیئت‌علمی گروه فلسفه دانشگاه اصفهان:

'پرسش فلسفی' پیرامون ذات و ماهیت اشیاء است

سیناپرس: عضو هیئت‌علمی گروه فلسفه دانشگاه اصفهان گفت: وقتی پرسش فلسفی از توسعه می‌کنیم، نسبت آن با تاریخ، عقل، تکنیک و فنّاوری مطرح می‌شود و لازم است معنای هرکدام از این‌ها روشن شود.

به گزارش سیناپرس اصفهان محمدجواد صافیان هیئت‌علمی گروه فلسفه دانشگاه اصفهان در جلسه‌ی اول دوره‌ی فلسفه-تکنیک-توسعه که روز گذشته در دانشگاه اصفهان برگزار شد، با بررسی امکان پرسش از توسعه اظهار داشت: بحث در خصوص توسعه و توسعه‌نیافتگی است و به‌خصوص تمرکز بحث روی نسبت فلسفه و توسعه است. شاید خود این نسبت یک مقدار عجیب باشد یا جای سؤال داشته باشد که آیا مفهومی مثل توسعه قابل‌بحث فلسفی هست یا نیست؟

 

وی افزود: جهت بحث این است که توسعه طبیعتاً مفهومی هست متعلق به علوم اجتماعی و به‌خصوص جامعه‌شناسی و علم اقتصاد و علم سیاست و بنابراین شاید به نظر می‌رسد خیلی مربوط به فلسفه نیست ولی به‌هرحال به توجه به تعریفی که از فلسفه به دست خواهیم داد، هیچ مانعی ندارد و شاید تاملات فلسفی هم در مورد توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی هم لازم باشد صورت بگیرد.

 

صافیان در تعریف فلسفه گفت: تعریف فلسفه همان‌طور که می‌دانید پرسش از ماهیت امور است. فلسفه علمی است که از ماهیت چیزها سوال می‌کند و دراین پرسش کردن هم هیچ حد و مرزی ندارد. از هر چیزی می‌توان پرسش کرد. به عبارت دیگر کسی نمی‌تواند مانع پرسشگری انسان بشود و بگوید پرسش نکن.

 

وی افزود: ولی پرسش فلسفی پرسش خاصی است. هر نوع پرسشی پرسش فلسفی نیست. پرسش فلسفی پرسش از ذات و ماهیت هر امری است. از این جهت توسعه یک مفهوم و معنایی است یا یک وضعیتی است که می‌توان از ماهیت آن پرسش کرد.

 

عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه اصفهان با اشاره به معنای مختلف پرسش‌ها بیان داشت: اگر من سوال بکنم که درخت چیست؟ این سوال من می‌تواند معانی مختلفی داشته باشد که بر اساس معنایی که دارد مربوط به علم خاصی است. ممکن است پاسخ به سوال درخت چیست؟ پاسخی مربوط به محیط زیست باشد یا مربوط به حوزه‌ی زیست شناسی باشد.

 

وی ادامه داد: اما وقتی پرسش فلسفی در مورد درخت می‌کنیم این پرسش مربوط به ذات یا ماهیت این درخت می‌شود و در صدد آن است که تعریفی از درخت بدست بدهد که اجزای تعریف ما برای این درخت کاملا ضروری باشد و جزء دیگری هم به تعریف نتوان افزود. به این معنا که اگر از اجزاء تعریف یک بخشی را کم بکنیم، آن چیزی که درخت نامیده‌ایم دیگر درخت نباشد و چیزی هم نتوان به آن اضافه کرد.

 

صافیان با اشاره به دشواری تعریف فلسفی گفت: چنین تعریفی بدست دادن شاید کار خیلی سختی باشد و فلسفه خیلی نمی‌خواهد تعریف عقلانی از ذات و ماهیت درخت بدست بدهد. ولی در یک جاهایی عملا فلسفه لازم هست وارد بحث از ماهیت موضوعات بشود و شاید در آن حیطه‌ها اتفاقا برخلاف مثال ما که درخت هست علم شاید خیلی دستش پر نباشد و آن حیطه‌ها فلسفه هست که سوال می‌کند.

 

 وی افزود: مثلا در مورد حقیقت عقل، علم نمی‌تواند پرسش کند، ولی خود فلسفه که کار عقلانی می‌کند از عقل هم سوال می‌کند که عقل به چه معنایی است؟ اگر روانشناسی که شاید نزدیک‌ترین علمی است که احتمالا بتواند در مورد عقل سخن بگوید، راجع به عقل پرسش کند، عقل را تبدیل می‌کند به چیز دیگری و به آن پاسخ می‌دهد. عقل را به عنوان عقل، پاسخ نمی‌دهد. مثلا عقل را به هوش تبدیل می‌کند و بعد در مورد هوش با تحقیقات روانشناسانه، حرف‌های زیادی بزند.

 

عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه اصفهان با بیان دو ویژگی پرسش فلسفی گفت: پرسش فلسفی، پرسش خاصی است که اولا معطوف به ذات و ماهیت آن امری است که از آن پرسش می‌کنیم، ثانیا آن امر را در نسبت با امور دیگر مورد بررسی قرار می‌دهد. پرسش فلسفی در یک چشم‌انداز وسیعی به امور نگاه می‌کند. پرسش فلسفی در مورد هر تک موضوعی هم که بخواهد پرسش کند، آن موضوع را در یک محدوده‌ی خیلی وسیع‌تر مورد بررسی قرار دهد.

 

وی افزود: علاوه بر این پرسش فلسفی این را مطرح می‌کند که، چنین امری که مورد پرسش ما هست، چگونه ممکن است؟ یعنی شرط امکان آن چیست؟

 

صافیان تصریح کرد: پرسش فلسفی که از توسعه می‌پرسد، باید توسعه را در نسبت با سایر امور باید در نظر بیاورد و به خصوص اموری که نسبت بسیار وثیق‌تری با توسعه دارند. این که توسعه چه نسبتی با جهان مدرن دارد؟ آیا توسعه امری تاریخی است؟ متعلق به دوره‌ی تاریخی خاصی است یا نه، توسعه یا توسعه نیافتگی امری فراتاریخی است؟ البته در طرح این پرسش و برای پاسخ به این پرسش، حتما باید این را مورد نظر قرار داد که اصلا تاریخ به چه معنی است و تاریخی بودن به چه معنایی است؟

 

وی ادامه داد: ممکن است این پرسش مطرح شود که توسعه با عقل چه نسبتی دارد؟ چه عقلی متناسب با توسعه است؟ چه نوع عقلانیتی با توسعه متناسب است؟ البته باید قبل از آن این پرسش را مطرح کنیم که عقل چیست؟ عقلانیت چیست؟ و آیا ما صرفا یک صورت از عقل داریم و یا عقلانیت‌های متفاوت داریم؟

 

هیئت علمی دانشگاه اصفهان با طرح پرسش‌هایی محورهای اصلی بحث توسعه را مشخص کرد و گفت: وقتی پرسش فلسفی از توسعه می‌کنیم، نسبت آن با تاریخ، با عقل، با تکنیک و تکنولوژی مطرح می‌شود و باید معنای هر کدام از این‌ها روشن شود.

وی افزود: در مورد توسعه این موارد باید بررسی شود که فلسفه چیست؟ و پرسش فلسفی چیست؟ و تفاوتش با پرسش‌های علمی چیست؟ بحث نگاه توسعه و توسعه نیافتگی ،آیا نگاه ما به توسعه باید نگاه تاریخی باشد یا لزومی به تاریخی نگاه کردن وجود ندارد؟

 

صافیان با اشاره به نسبت توسعه و جهان تصریح کرد: توسعه و توسعه نیافتگی را باید با مفهوم جهان درک کرد. یعنی ما جهان توسعه یافته و جهان توسعه نیافته داریم. اگر خود معنای توسعه نیافتگی را بر اساس معنای جهان که آن هم باید توضیح داده بشود، تحلیل ما مزیت‌هایی خواهد داشت.

 

عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه اصفهان گفت: شرط لازم برای توسعه چیست؟ ملتی که توسعه می‌خواهند، برای این که به توسعه برسند، چه شرط حداقلی را باید داشته باشند؟

 

وی افزود: جهان توسعه نیافته چه جهانی است؟ این بحث از آن جهت اهمیت دارد که جهان ما، جهان توسعه نیافته است. ما در یک جهان توسعه نیافته زندگی می‌کنیم.

 

صافیان اظهار داشت: نسبت توسعه با نیست انگاری و نهیلیسم چیست؟آیا ما راهی غیر از توسعه به رویمان گشوده هست یا نیست؟ آیا ما به غیر از راه توسعه، راه دیگری می‌توانیم متصور بشیم در وضعیت و شرایطی که داریم یا نه؟

 

نظرات شما

[کد امنیتی جدید]